شاید شما هم نام انگل گربه را شنیده باشید، این بیماری در اثر انگلی به نام توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii) ایجاد میشود و نام علمی آن توکسوپلاسموز است. از آنجا که گربه میزبان اصلی این انگل محسوب میشود، در میان مردم با نام «انگل گربه» شناخته میشود.
پیش از آنکه با این بیماری بیشتر آشنا شویم، بهتر است بدانیم انگل چیست؟
انگل چیست؟
انگل به موجودی گفته میشود که برای بقا و ادامه زندگی خود به بدن موجود زنده دیگری وابسته است. انگلها بدون میزبان قادر به ادامه حیات نیستند و از خون، مواد غذایی یا بافتهای بدن میزبان تغذیه میکنند. این فرآیند میتواند باعث اختلال در عملکرد طبیعی بدن میزبان و بروز بیماری شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان بیماریهای انگلی اهمیت زیادی دارد.
انگل گربه چگونه به انسان منتقل میشود؟
برخلاف تصور بسیاری از افراد، انگل توکسوپلاسما Toxoplasma فقط در بدن گربه وجود ندارد. این انگل ممکن است در گوشت خام یا نیمپز برخی حیوانات، صدف خام و سایر بافتهای آلوده نیز یافت شود.
راههای اصلی انتقال انگل گربه عبارتاند از:
- مصرف گوشت خام یا نیمپز آلوده
- خوردن صدف خام یا نیمپز آلوده
- نوشیدن شیر بز غیرپاستوریزه
- مصرف آب یا غذای آلوده
- تماس دست با خاک آلوده و سپس تماس آن با دهان
- انتقال از مادر باردار به جنین از طریق جفت
- انتقال از طریق پیوند اعضا یا انتقال خون آلوده (در موارد نادر)
پس از ورود انگل به بدن، توکسوپلاسما از طریق جریان خون به اندامهای مختلف منتقل شده و در بافتهای بدن مستقر میشود.
انگل گربه در بارداری چه خطری دارد؟
اگر مادر در دوران بارداری برای نخستین بار به توکسوپلاسموز مبتلا شود، احتمال انتقال انگل به جنین وجود دارد. میزان انتقال و شدت آسیب به زمان ابتلا بستگی دارد.
در سهماهه اول بارداری احتمال انتقال بیماری به جنین کمتر است، اما اگر انتقال رخ دهد، ممکن است آسیبهای شدید و جبرانناپذیری برای جنین ایجاد شود.
در سهماهه سوم بارداری احتمال انتقال بیماری بیشتر است، اما معمولاً شدت آسیب به جنین کمتر بوده و ممکن است نوزاد هنگام تولد هیچ علامت ظاهری نداشته باشد.
به همین دلیل، تشخیص بهموقع و درمان مناسب در دوران بارداری اهمیت بسیار زیادی دارد.
علائم انگل گربه چیست؟
علائم بیماری تا حد زیادی به وضعیت سیستم ایمنی بدن بستگی دارد. بسیاری از افرادی که سیستم ایمنی سالمی دارند، ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند و حتی بدون درمان، عفونت کنترل شود.
با این حال، همین بیعلامت بودن بیماری میتواند در دوران بارداری خطرناک باشد، زیرا ممکن است مادر بدون اطلاع از ابتلا، بیماری را به جنین منتقل کند.
علائم انگل گربه در نوزادان مبتلا
اگر جنین در دوران بارداری به توکسوپلاسموز مبتلا شود، ممکن است پس از تولد یا حتی قبل از تولد با مشکلات جدی روبهرو شود، از جمله:
- التهاب یا عفونت مغز
- کوچک بودن غیرطبیعی سر
- اختلالات تکاملی و ذهنی
- آسیب و التهاب چشم
- در موارد شدید، مرگ جنین در داخل رحم
در برخی افراد نیز انگل بهصورت نهفته تا سالها در بدن باقی میماند و تا زمانی که سیستم ایمنی طبیعی باشد، مشکلی ایجاد نمیکند.
علائم انگل گربه در افراد دارای سیستم ایمنی سالم
شایعترین علامت این بیماری، بزرگ شدن غدد لنفاوی بهویژه در ناحیه گردن است. این غدد معمولاً بدون درد هستند و ممکن است در پشت گردن، پشت گوش، کشاله ران، بالای ترقوه یا قفسه سینه نیز بزرگ شوند.
علاوه بر آن، برخی افراد ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- تب
- سردرد
- بدندرد
- گلودرد
- درد شکم
- بثورات یا دانههای قرمز روی پوست
این علائم معمولاً طی چند هفته برطرف میشوند، اما ممکن است بزرگی غدد لنفاوی برای چند ماه باقی بماند. با این حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا زنان باردار، این بیماری میتواند خطرناکتر باشد و نیاز به تشخیص و درمان سریع داشته باشد.
علائم انگل گربه در افراد با سیستم ایمنی سالم چیست؟
در بسیاری از افراد مبتلا به توکسوپلاسموز، علائم خفیف بوده و ممکن است شبیه یک بیماری ویروسی معمولی ظاهر شود. برخی از علائم انگل گربه شامل موارد زیر است:
- بدن درد
- گلودرد
- دلدرد
- ضایعات قرمز دانهای روی پوست
- احساس گیجی
- تورم غدد لنفاوی
این علائم معمولاً طی چند هفته برطرف میشوند، اما ممکن است بزرگی غدد لنفاوی مدت طولانیتری باقی بماند و حتی چند ماه ادامه پیدا کند.
علائم انگل گربه در افراد با سیستم ایمنی ضعیف
اگر سیستم ایمنی بدن فرد به دلیل بیماریهایی مانند ایدز (HIV)، مصرف داروهای تضعیفکننده ایمنی یا شرایط خاص پزشکی ضعیف شده باشد، توکسوپلاسموز میتواند شدیدتر ظاهر شود.
در این افراد، بیماری ممکن است به دلیل فعال شدن دوباره انگل موجود در بدن یا ابتلای جدید ایجاد شود. درگیری شدید مغز و سیستم عصبی یکی از خطرناکترین عوارض این بیماری است.
علائم درگیری مغز در انگل گربه
ورود انگل توکسوپلاسما به مغز میتواند باعث ایجاد عفونت مغزی (انسفالیت) شود. علائم آن شامل:
- تغییر سطح هوشیاری
- خوابآلودگی شدید یا بیهوشی
- تب
- تشنج
- سردرد شدید
- اختلال در حرکت
- مشکلات بینایی
- اختلال در صحبت کردن
در افراد دارای نقص ایمنی، تشخیص سریع بیماری اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت عدم درمان میتواند خطرناک باشد.
سایر علائم انگل گربه در افراد با نقص ایمنی
درگیری توکسوپلاسموز ممکن است قسمتهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد:
درگیری ریه
علائم درگیری ریه شامل:
- تنگی نفس
- تب
- سرفه (معمولاً بدون خلط)
درگیری دستگاه گوارش
گاهی انگل گربه میتواند باعث مشکلات گوارشی شود.
درگیری چشم
علائم چشمی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تاری دید
- درد چشم
- حساسیت به نور (نورگریزی)
درگیری قلب
درگیری قلب معمولاً علامت مشخصی ندارد، اما در برخی موارد میتواند باعث مشکلات قلبی و نارسایی قلب شود.
سایر درگیریها
توکسوپلاسموز ممکن است باعث مشکلاتی در:
- پوست
- کبد
- پانکراس
شود.
انگل گربه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماری توکسوپلاسموز معمولاً با آزمایش خون انجام میشود. در این آزمایش، آنتیبادیهای اختصاصی بدن علیه انگل توکسوپلاسما بررسی میشوند.
افزایش این آنتیبادیها میتواند نشاندهنده ابتلا یا تماس قبلی با این انگل باشد.
در مواردی که احتمال درگیری مغز وجود داشته باشد، پزشک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند
- تصویربرداری مغز
- معاینه تخصصی
- آزمایش PCR
تشخیص انگل گربه در دوران بارداری
برای بررسی انتقال توکسوپلاسموز از مادر به جنین، ممکن است آزمایش PCR روی نمونه مایع آمنیوتیک (مایع اطراف جنین) انجام شود.
همچنین اگر بعد از تولد، احتمال ابتلای نوزاد وجود داشته باشد، آزمایش خون و بررسی آنتیبادیهای توکسوپلاسما انجام میشود.
درمان انگل گربه چگونه انجام میشود؟
در افراد سالم با سیستم ایمنی طبیعی، توکسوپلاسموز معمولاً بدون درمان خاص و به صورت خودبهخود بهبود پیدا میکند.
اما در افراد دارای نقص ایمنی، زنان باردار یا افرادی که دچار درگیریهای جدی شدهاند، درمان دارویی ضروری است.
درمان انگل گربه در درگیری چشم
در موارد چشمی، معمولاً از داروهایی زیر استفاده می کنند:
- پیریمتامین
- سولفادیازین
- کلیندامایسین
مدت درمان ممکن است حدود ۶ هفته باشد و باید زیر نظر متخصص چشم انجام شود.
درمان انگل گربه در زنان باردار
در اوایل بارداری، معمولاً از داروی اسپیرامایسین برای کاهش خطر انتقال عفونت به جنین استفاده میشود.
اگر عفونت بعد از هفته ۱۸ بارداری ایجاد شود یا احتمال انتقال بیماری به جنین وجود داشته باشد، ممکن است از ترکیب زیر استفاده شود:
- پیریمتامین
- سولفادیازین
این داروها میتوانند باعث کمخونی شوند، به همین دلیل معمولاً همراه با اسید فولینیک تجویز میشوند.
درمان زنان باردار باید کاملاً تحت نظر متخصص زنان انجام شود و بررسی سلامت جنین به صورت دقیق ادامه پیدا کند.
چگونه از ابتلا به انگل گربه پیشگیری کنیم؟
برای کاهش خطر ابتلا به توکسوپلاسموز رعایت نکات بهداشتی اهمیت زیادی دارد:
- مصرف نکردن گوشت خام یا نیمپز
- شستوشوی کامل میوه و سبزیجات
- شستن دستها پس از تماس با خاک
- رعایت بهداشت هنگام نگهداری از گربه
- جلوگیری از تماس با مدفوع گربه
- استفاده از دستکش هنگام باغبانی یا کار با خاک
انگل گربه بیشتر از طریق گوشت آلوده، مواد غذایی آلوده، خاک آلوده و تماس با منابع آلوده به مدفوع گربه منتقل میشود.
سوالات متداول درباره انگل گربه
آیا هر کسی که با گربه تماس دارد به انگل گربه مبتلا میشود؟
نبض: خیر. تماس با گربه به تنهایی باعث ابتلا نمیشود. انتقال بیماری بیشتر از طریق مدفوع آلوده گربه، غذای آلوده و گوشت خام یا نیمپز اتفاق میافتد.
آیا انگل گربه برای زنان باردار خطرناک است؟
بله. ابتلای مادر در دوران بارداری میتواند باعث انتقال بیماری به جنین شود و نیاز به بررسی و درمان پزشکی دارد.
آیا انگل گربه قابل درمان است؟
نبض:بله. در بسیاری از افراد سالم بیماری خودبهخود کنترل میشود، اما در شرایط خاص نیاز به درمان دارویی وجود دارد.
آیا انگل گربه باعث مرگ میشود؟
نبض: در افراد سالم معمولاً خطرناک نیست، اما در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف میتواند عوارض شدید ایجاد کند.
جمعبندی
انگل گربه یا توکسوپلاسموز یک بیماری انگلی شایع است که در بسیاری از افراد علائم خفیفی ایجاد میکند، اما در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی و زنان باردار میتواند خطرناک باشد. تشخیص به موقع، درمان مناسب و رعایت اصول پیشگیری نقش مهمی در کنترل این بیماری دارد.
.
