قرص متفورمین چیست؟
قرص متفورمین یک داروی کاهنده قندخون است. در افراد طبیعی با قندخون طبیعی، هورمونی در بدن به نام انسولین از پانکراس ترشح میشود. انسولین، با اثر بر روی بافتهای مختلف بدن، باعث افزایش جذب قند موجود در خون میشود و به این صورت قند خون در حد مناسبی میماند. گاهی دریافت مواد قندی بهحدی زیاد میشود که انسولین موجود در بدن توان جذب مقدار زیاد قند خون را ندارد و همواره قند موجود در خون بالا میماند. اگر این حالت بهطور مزمن در فردی ایجاد شود، به آن دیابت نوع دو میگوییم.
در دیابت نوع دو، انسولین در بدن فرد وجود دارد اما بهدلیل دریافت میزان بسیار زیاد مواد قندی، این قند در خون بالا میماند و جذب نمیشود. برای درمان دیابت در این افراد، قرصهایی تولید شده است که کارایی انسولین را به روشها و مکانیسمهای مختلف افزایش دهند. این افراد باید در کنار رعایت رژیم غذایی و افزایش تحرک و ورزش، قرص مصرف کنند.
گاهی بدن افراد بهدلیل استعداد ژنتیکی به ابتلای دیابت، انسولین مناسبی تولید نمیکند. به عبارتی پانکراس برای تولید انسولین ناکارآمد است. در این افراد، تا یک سنی پانکراس انسولین را تولید میکند و فرد هیچ علامتی از افزایش قندخون و دیابت ندارد اما از یک سنی به بعد، که معمولا در کودکی یا نوجوانی اتفاق میافتد، پانکراس دیگر انسولینی تولید نمیکند. وقتی انسولین به میزان مناسبی تولید نشود، قندخون جذب نمیشود و این عدم جذب قندخون باعث افزایش قندخون و علائم دیابت میشود. به این نوع دیابت، نوع یک میگوییم. دیابت نوع یک در سن پایینتر اتفاق میافتد و معمولا علت ژنتیکی دارد یعنی در خانواده فرد، افرادی با دیابت نوع یک مشاهده میشوند.
در دیابت نوع یک برعکس دیابت نوع دو، تغذیه فرد تاثیری در شروع دیابت ندارد و علت اصلی دیابت، نبود انسولین در خون است. در این افراد تنها درمان دیابت، تزریق انسولین است و قرصهای دیابت هیچ تاثیری ندارند زیرا قرصهای دیابت، باعث افزایش کارایی انسولین میشوند و وقتی در بدن خود فرد هیچ انسولینی وجود ندارد، خوردن قرص تاثیری ندارد و درمان اصلی تزریق انسولین است.
قرص متفورمین، جزو اولین داروهای انتخابی در درمان افزایش قندخون در دیابت نوع دو میباشد. مکانیسم اثر این دارو، افزایش جذب قند و افزایش میزان اثر انسولین است. پس اثر متفورمین وابسته به اثر انسولین است و بدون انسولین، این دارو تاثیری در بدن ایجاد نمیکند. این دارو بهمدت ۲ تا ۶ ساعت در بدن میماند و بدون تغییر از کلیهها دفع میشود.
موارد مصرف قرص متفورمین
همانطور که گفته شد، قرص متفورمین جزو داروهای اصلی درمان دیابت نوع دو میباشد پس مصرف اصلی آن بهصورت تکی یا ترکیب با داروهای دیگر در افراد دیابتی توصیه میشود.
قرص متفورمین و لاغری
قرص متفورمین اثرات دیگری روی بدن میگذارد. بهدلیل تنظیم متابولیسم بدن و جذب قندخون، میتواند باعث لاغری شود. پس در افرادی که قصد کاهش وزن دارند، به تجویز پزشک و در شرایط خاص، این دارو توصیه میشود اما بهدلیل کاهش قندخون و خطرات افت قند خون، ملاحظات خاصی در مصرف این دارو در افراد غیر دیابتی وجود دارد. اگر برای کاهش وزن قصد مصرف قرص متفورمین را دارید، باید علائم کاهش قندخون را بشناسید. هرچند این عارضه در مصرف این دارو بهندرت مشاهده میشود، اما درصورت احساس لرز، بیحالی، هذیانگویی، یک شربت شیرین مصرف کنید و مصرف این دارو بهدلیل لاغری را قطع کنید زیرا افت قندخون میتواند عوارض خطرناکی برای فرد داشته باشد.
عوارض جانبی قرص متفورمین
قرص متفورمین هم مانند سایر داروها، در کنار اثرات مطلوبی که دارد عوارض جانبی هم دارد. عوارض جانبی ممکن است در افراد دیده نشود و بستگی به شرایط بدن هر فرد، گاهی مشاهده میشوند. درصورت مشاهده هر گونه عوارض، جهت تنظیم دوز دارو یا قطع آن با پزشک خود مشورت کنید و هرگز سرخود دارویتان را قطع نکنید.
- عوارض شایع قرص متفورمین، عوارض گوارشی هستند. در این افراد، تهوع، استفراغ، نفخ و گاهی اسهال مشاهده میشوند.
- یکسری عوارض دیگر بهصورت ناشایع ممکن است در برخی افراد مشاهده شود مانند عوارض قلبی عروقی، بهصورتیکه فرد دچار درد قفسه سینه، تپش قلب یا گرگرفتگی میشود.
- عوارض پوستی این دارو شامل افزایش تعریق پوست است .
- عوارضی مانند افت قند، کمبود ویتامین ب ۱۲ و عوارض نادر گوارشی مانند نفخ شکم، مدفوع غیر طبیعی، سوءهاضمه نیز گاها مشاهده میشود.
- عوارض عصبی دارو مانند لرز، سرگیجه، سردرد و احساس طعم فلزی در دهان میباشد. گاهی سستی و درد عضلانی را حس میکنید که همه این عوارض ممکن است با مصرف بیشتر دارو از بین بروند.
- علائم تنفسی مانند تنگی نفس، عفونت مجاری تنفسی و علائم شبه آنفولانزا، درصورت مشاهده، جزو عوارض نادر دارو هستند و گاهی با بیماری اشتباه گرفته میشوند.
مصرف قرص متفورمین در بارداری
در مراقبتهای بارداری باید بدانیم که قرص متفورمین در بارداری منع مصرف ندارد اما فقط باید در صورت الزام و نسخه پزشک مصرف شود. از مصرف سرخود آن در بارداری در افراد غیر دیابتی جدا خودداری شود.
موارد نیاز به تنظیم دوز قرص متفورمین
- در افراد مسن یا میانسال که بیماریهای عروقی و کلیوی دارند، گاهی بهتر است دوز کمتر دارو تجویز شود یا از داروی جایگزین استفاده شود.
- در کمکاری یا پرکاری تیروئید، باید دوز دارو تنظیم شود زیرا کارکرد تیروئید روی مکانیسم اثر دارو تاثیرگذار است.
- در شرایطی مانند مشکلات گوارشی، ازجمله اسهال، استفراغ، انسداد روده، باید دوز دارو تنظیم شود و گاهی بهدلیل جذب کمتر دارو از روده در این شرایط، نیاز به جایگزینی انسولین تزریقی میباشد.
هشدارهایی که باید در مصرف قرص متفورمین بدانید
- اگر قصد انجام جراحی یا تصویربرداری با تزریق ماده حاجب را دارید باید بهمدت دو روز قبل، قرص متفورمین را قطع و داروی دیگری به توصیه پزشک مصرف کنید.
- اگر هریک از این علائم را مشاهده کردید، بهسرعت به پزشک مراجعه کنید: اسهال، درد و گرفتگی عضلات، نفسهای کوتاه و سریع، خستگی، احساس ضعف، خواب آلودگی و یا استفراغ.
در هر صورت سعی کنید برای مصرف قرص متفورمین، حتما با نسخه پزشک و توصیه پزشک و دوز مشخص دارو را استفاده کنید و برای قطع دارو نیز از پزشک کمک بگیرید.