مقدمه ای بر طب کار

طب کار یکی از شاخه های تخصصی در علم پزشکی است بیماری های ناشی و مرتبط با مشاغل گوناگون به منظور تشخیص، درمان و پیشگیری از وقوع آن ها را مورد بررسی و شناسایی قرار می دهد. وجود مراکز طب کار در هر کشور منجر به ارتقای بهداشت محیط های شغلی و بررسی آمارهای بهداشتی سلامت شغلی شده است. همچنین بررسی محیط کار و غربالگری شاغلین باعث کنترل بیماری ها و آسیب های شغلی می شود.

“معاینات طب کار، کلیه مشاغل از جمله اداری، صنعتی و پرسنل خدمات سلامت را تحت پوشش قرار می دهد.”

هدف اصلی در مراکز طب کار چیست؟

هدف اصلی طب کار، انجام معاینات شغلی از جمله معاینات بدو استخدام و معاینات ادواری، حفظ و ارتقای سلامت شاغلین در ابعاد جسمی، روحی و روانی است. متخصصین و کارشناسان فعال در این زمینه با شناخت کامل از بیماری های شغلی یا بیماری های ناشی از کار و تاثیرات آنها بر سلامت شاغلین بررسی هایی را برای افراد انجام می دهند.

معاینات طب کار به چند بخش تقسیم می شود؟

معاینات طب کار به 2 بخش اصلی معاینات بدو استخدام و معاینات دوره ای تقسیم می شود که در ادامه به توضیح هرکدام خواهیم پرداخت:

1) معاینات بدو استخدام مشاغل

معاینات بدو استخدام یا معاینات پیش از استخدام مشاغل، مجموعه‌ ای از آزمون‌ ها و ارزیابی‌ های پزشکی است که قبل از استخدام یک فرد در یک شغل یا صنعت خاص، انجام می‌ شود. این معاینات هدف اصلی خود را در اطمینان از سلامت فیزیکی و روانی فرد و همچنین تطابق او با نیازهای شغلی و محیط کار دارند. تا کارفرما یا کارگزار مطمئن شود که وی، فرد مناسبی برای شغل مورد نظر است.

هدف از انجام معاینات پزشکی بدو استخدام چیست؟

هدف از انجام معاینات پزشکی (معاینات طب کار) در مورد متقاضیان استخدام عبارتست از به حداقل رساندن میزان شیوع و شدت حوادث و بیماری‌های شغلی به واسطه ایجاد تطابق منطقی بین توانایی ­های روحی و فیزیکی شاغل و نیازهای حرفه ای مورد نظر. به عبارت دیگر بدین طریق فرد متقاضی با توجه به توانایی­ های روحی و فیزیکی در شغلی گمارده می­‌شود که دارای نیازهای متناسب با توانایی ­های او باشد.

” معاینات بدو استخدام بر اساس ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی، جهت تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی قرار گرفتن فرد شاغل الزامی است. “

مدارک لازم برای انجام معاینات بدو استخدام

• معرفی نامه از کارفرما: این نامه نشان می دهد که فرد توسط سازمان یا شرکت مربوطه برای انجام معاینات طب کار معرفی شده است.
• کارت ملی: جهت احراز هویت فرد الزامی است.
• سوابق پزشکی: اگر فرد سابقه بیماری یا جراحی خاصی دارد، باید مدارک مربوط به آن را ارائه دهد.
• فرم شرح وظایف شغلی: این فرم توسط کارفرما تکمیل شده و شامل شرح دقیق مسئولیت ها و شرایط کاری است.
• کارت پایان خدمت یا معافیت (برای آقایان): نشان دهنده وضعیت نظام وظیفه فرد است.

مراحل انجام معاینات بدو استخدام

• مصاحبه پزشکی: پزشک ابتدا با فرد مصاحبه کرده و درباره سابقه بیماری های خانوادگی، شرایط جسمی و روانی و عادات زندگی او سوال می کند.
• آزمایش ها: آزمایش هایی مانند قند خون، چربی خون، بررسی عملکرد کلیه و کبد و تست عدم اعتیاد انجام می شود.
• معاینه بالینی: پزشک وضعیت عمومی بدن شامل نوار قلب، ریه ها، فشار خون و سیستم اسکلتی-عضلانی را بررسی می کند.
• تست های تخصصی: بسته به نوع شغل ممکن است تست های تخصصی مانند اسپیرومتری (تست عملکرد ریه)، شنوایی سنجی و بینایی سنجی نیز انجام شود.
• ارزیابی روانی: در برخی موارد تست های روانشناسی برای ارزیابی سلامت روانی فرد انجام می شود.

2) معاینات دوره ای و آشنایی با اصول و الزامات 

یکی از شناخته شده‌ ترین و رایج ترین انواع معاینات شغلی طب کار، معاینات دوره ای (Periodic Examination) می‌ باشد. این نوع معاینات که نوعی از پیشگیری ثانویه است، با فواصل زمانی معین (اغلب یکساله) انجام می‌ شوند. انجام دوره ای این معاینات به منظور تامین دو هدف اصلی و عمده می‌ باشد:

• شناسایی اولیه و زودهنگام شاغلینی که مشکوک به بیماری‌ های ناشی از کار در مراحل اولیه و قابل درمان هستند.
• انجام Fitness for Work در شاغلینی که شرایط محیط کار برروی بیماری آن ها تاثیر سوء برجای می‌ گذارد.

معاینات ادواری در واقع حکم مهر تائید بر معاینات پیش از استخدام دارد. چنانچه اولین علائم بروز بیماری ها (اعم از شغلی و غیرشغلی) نمایان شود طی انجام معاینالت ادواری (حداقل سالی یکبار) میتوان با صرف کمترین هزینه جلوی پیشرفت بیماری را گرفت و سلامتی فرد شاغل را تضمین کرد. از این منظر معاینات دوره ای نوعی بیمه عمر تلقی می گردد که از بروز از کار افتادگی های پیش از رسیدن به سن بازنشستگی در نیروی کار و تولید کشور جلوگیری می کند.

رعایت نکات ضروری در انجام معاینات دوره ای

۱) تکمیل صحیح و کامل جدول اطلاعات طب کار و فرم های استاندارد وزارت بهداشت
۲) شناسایی و اندازه گیری موارد زیان آور هر شغل
۳) تدوین راهنمای معاینات برای تمام مشاغل واحد صنعتی با توجه به خصوصیات موارد شغل
۴) در صورت وجود هر یافته غیر طبیعی که شک به بیماری ناشی از کار را تقویت می کند ارجاع طبق آیین نامه ضروری است

مدارک لازم برای انجام معاینات دوره ای

• کارت ملی: جهت تایید هویت فرد
• سوابق پزشکی: سوابق معاینات قبلی یا بیماری های خاص باید ارائه شود.
• کارت پایان خدمت یا معافیت (برای آقایان): مشابه روش انجام معاینات بدو استخدام

مراحل انجام معاینات دوره ای

• ارزیابی اولیه: پزشک با بررسی پرونده پزشکی فرد و شرح وظایف شغلی، وضعیت او را ارزیابی می کند.
• آزمایش ها: آزمایش هایی مانند بررسی قند و چربی خون، عملکرد کلیه و کبد و در صورت لزوم، آزمایش های سم شناسی انجام می شود.
• معاینه بالینی: وضعیت عمومی بدن شامل سیستم های مختلف بررسی می شود.
• تست های تخصصی: بسته به نوع شغل ممکن است تست های ادیومتری شنوایی سنجی و اپتومتری بینایی سنجی یا اسپیرومتری تست ریه نیز انجام شود.
• تشکیل پرونده: در این مرحله نتایج معاینات در پرونده پزشکی فرد ثبت می گردد.

نکات مهم در انجام معاینات طب کار

• ناشتا بودن: برای برخی آزمایش ها، فرد باید حداقل ۸ تا ۱۰ ساعت ناشتا باشد.
• همراه داشتن تجهیزات شخصی: اگر فرد از عینک یا سمعک استفاده می کند، باید آن را به همراه داشته باشد.
• اطلاع رسانی درباره داروها: اگر فرد داروی خاصی مصرف می کند، باید پزشک را مطلع کند.
• پرهیز از صداهای بلند: قبل از انجام شنوایی سنجی، فرد نباید در معرض صداهای بلند قرار گیرد.

 پرسش و پاسخ های متداول درباره معاینات طب کار

در معاینات بدو استخدام چه کارهایی انجام‌ می شود؟

در معاینه بدو استخدام آزمایش خون و ادرار، تست شنوایی، تست تنفسی، تشکیل پرونده توسط کارشناس بهداشت حرفه ای و معاینات دید چشم و معاینه پزشکی انجام می شود.

آیا در معاینات طب کار آزمایش اعتیاد هم انجام می شود؟

آزمایش اعتیاد در صورت درخواست کارفرما و بیشتر در معاینات بدو استخدام صورت می گیرد.

آیا قبل از معاینه باید ناشتا بود؟

حفظ ناشتایی هشت تا ده ساعت لازم است.

هزینه طب کار بر عهده کیست؟

هزینه معاینات بدو استخدام طب کار بر عهده خود فرد و هزینه معاینات دوره ای بر عهده کارفرما است.

آیا با تغییر کارفرما نیاز به تکرار آزمایشات است؟

طبق بخشنامه سازمان تامین اجتماعی در صورتی که شغل و شرایط شغلی فرد تغییر نداشته باشد و صرفاً کارفرما تغییر کند نیازی به تکرار معاینات بدو استخدام نیست. البته این قضیه مشروط به داشتن گواهی معاینه بدو استخدام در ابتدای اشتغال است.

آیا داشتن کارت پایان خدمت الزامی است؟

بایستی وضعیت فرد به صورت خدمت کرده، معافیت از خدمت یا انجام نداده مشخص شود.

عیوب شنوایی در چه حد برای استخدام قابل قبول هست؟

چناچه آستانه شنوایی در محدوده فرکانس های گفتار محاوره ای اختلال داشته باشد ممکن است جهت ارائه مجوز کاری و استخدام داوطلب، استفاده از سمعک حین کار توصیه شود.

عیوب بینایی در چه حد برای استخدام قابل قبول هست؟

اگر دید چشم ها کمتر از ۰.۵ باشد مراجعه به چشم پزشک جهت تجویز عینک توصیه می گردد. ولی اگر دید چشم ها کمتر از ۰.۱ باشد داشتن عینک زمان کار الزامی است.

خلاصه مقاله طب کار

معاینات بدو استخدام و معاینات دوره ای در حوزه طب کار ابزارهای حیاتی برای حفظ سلامت کارکنان و افزایش بهره وری در محیط کار هستند. این معاینات نه تنها به شناسایی زودهنگام مشکلات سلامتی کمک می کنند، بلکه می توانند به کاهش هزینه ها و پیشگیری از حوادث شغلی نیز کمک کنند. با ارائه مدارک کامل و رعایت نکات مهم، فرآیند معاینات به شکل موثری انجام شده و نتایج دقیقی به دست می آید.

مرکز طب کار برزویه، با سابقه درخشان در زمینه طب کار و همکاری با واحدهای صنعتی، آمادگی همکاری با تمامی کارگاه ها و کارخانه‌جات صنعتی برای انجام معاینات بدو استخدام و معاینات دوره ای شاغلین را دارد.

_________________________________________

منبع: https://borzooyetebkar.com/