سرطان خون چیست؟ سرطان خون انواع مختلفی دارد که نوع آن، درمان را مشخص میکند.
بیشتر بخوانید: درمان قارچ ناخن چیست؟
سرطان چیست؟
واژه cancer به معنای سرطان است و در لغتنامه به معنی کلمه خرچنگ است. به دستهای از بیماریها که با افزایش رشد و تکثیر سلولی خارج از قاعده نرمال آن همراه باشد سرطان گفته میشود.
بدن ما از تعداد بسیار زیادی واحد میکروسکوپی تشکیل شده است که به هرکدام از این واحدهای کوچک سلول میگوییم. سلولهای بدن ما در کنار یکدیگر بافتها را تشکیل میدهند و بافتها در کنار یکدیگر اندامهای مختلف بدن را شکل میدهند.
چرخه سلولها در طول زندگی خود دو مرحله را طی میکند. در مرحله اول سلول شروع به رشد میکند و آمادگی لازم برای تکثیر را پیدا میکند. در مرحله بعد سلول وارد فاز تکثیر میشود. فاکتورهای مختلفی داخل بدن وجود دارند که چرخه رشد و تکثیر سلولی را کنترل میکنند. در واقع این فاکتورها مانند چراغقرمز عمل میکنند و در زمانهایی مانع تکثیر سلول میشوند. هر عاملی که این فاکتورها را از بین ببرد موجب تکثیر بیشازحد سلول میشود و این رشد و تکثیر سریع سلولی موجب ایجاد بافت سرطانی میشود.
بافتهای سرطانی در هر قسمتی از بدن ممکن است ایجاد شود از سطحیترین قسمت بدن گرفته تا اعماق بدن و مغز استخوان ممکن است دچار تکثیر بیشازحد و سرطان شود.
سرطان خون چیست؟
سرطان خون طیف گستردهای از سرطانها را شامل میشود و انواع مختلفی دارد که هر کدام به دلیل رشد رده خاصی از سلولهای خونی ایجاد میشود و ممکن است باتوجهبه نوع آن بهراحتی درمان و کنترل شود و یا در بعضی از انواع آن قابلدرمان نباشد و کشنده باشد.
سلولهای خونی در مغز استخوان ساخته میشوند. تکثیر بیشازحد فاکتورهای خونساز مغز استخوان موجب ایجاد سرطان خون میشود.
خون ما از سه نوع سلول اصلی تشکیل شده است. گلبولهای سفید، گلبولهای قرمز و پلاکت.
- گلبولهای سفید خون وظیفه دفاع در برابر میکروبها را بر عهده دارد.
- گلبولهای قرمز خون وظیفه انتقال اکسیژن به بافتهای مختلف را بر عهده دارد.
- پلاکت وظیفه انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی بیشازحد را بر عهده دارد.
اگر سرطان خون هر ردهای از سلولهای خونی را افزایش دهد ممکن است موجب کاهش نوع دیگر از سلولهای خونی شود. برای مثال نوعی از سرطان خون که موجب تکثیر بیشازحد گلبولهای سفید خون بشود ممکن است با کاهش ساخت گلبولهای قرمز، موجب کمخونی و ضعف و بیحالی شخص مبتلا بشود.
پس سرطان خون انواع مختلف دارد و علائم مختلفی ایجاد میکند.
علائم سرطان خون چیست؟
سرطان خون علائم مختلفی ایجاد میکند. یکسری علائم کلی و غیراختصاصی ممکن است در انواعی از سرطانها مشاهده شود؛ مانند احساس خستگی و ضعف، تعریق شبانه و کاهش وزنی که غیرقابلتوجیه باشد. اینها علائمی هستند که ممکن است در شرایط مختلفی بروز کند و سرطانها یکی از دلایل ایجاد این علائم هستند.
علائم اختصاصیتر سرطان خون چیست؟
- کمخونی
- عفونتهای مکرر
- خونریزی بیدلیل برای مثال خونریزی از لثه بدون دلیل مشخص
- کبودیهای بیدلیل زیرپوستی در نقاط مختلف بدن
- به دلیل تکثیر سلولی بالایی که در استخوان وجود دارد درد استخوانی ایجاد میشود.
- گاهی غدد لنفاوی بدن بزرگ میشود که میتواند به دلیل تجمع گلبولهای سفید بیشازحد تولید شده در بدن باشد.
- تجمع سلولهای خونی در کبد و طحال موجب بزرگشدن غیرطبیعی کبد و طحال میشود.
- نوعی از سرطان خون به نام مالتیپل میلوم میتواند با ایجاد ضایعاتی در مغز استخوان موجب سستی ساختار استخوان و شکستگی خودبهخود استخوان شود.
- همچنین گاهی علائم عصبی مانند احساس گیجی نیز ایجاد میشود.
- گاهی تنها علامت سرطان خون احساس درد در یک استخوان است.
انواع سرطان خون چیست؟
سرطان خون یک اصطلاح کلی و عمومی است که برای طیف گستردهای از بیماریها استفاده میشود.
انواع شایع سرطان خون چیست؟
چند نوع شایعتر از سرطان خون را در ادامه بررسی میکنیم:
۱. لوسمی لنفوبلاستیک حاد یا ALL:
نوعی از گلبولهای سفید خون با افزایش تکثیر موجب ایجاد این نوع از سرطان خون میشوند. در مغز استخوان تعداد بسیار بالایی سلول در نتیجه تکثیر بیرویه وجود دارد. همچنین تکثیر گلبولهای سفید به حدی زیاد است که جلوی رشد گلبولهای قرمز و پلاکتها گرفته میشود؛ در نتیجه کمخونی و کاهش تعداد پلاکت و خونریزی و کبودی مشاهده میشود. یکی از علائم مهم این نوع از سرطان خون، تب و درد استخوانی است. تکثیر بالایی در استخوان اتفاق میافتد و احساس درد شدیدی در استخوان وجود دارد. گاهی علائم عصبی نیز وجود دارد؛ مانند سردرد و یا استفراغ و یا فلجشدگی بعضی از اعصاب مهم بدن.
این نوع از سرطان خون در کودکان دو تا دهساله بهتر تحمل میشود و احتمال درمان در این سنین بیشتر است و هر چه تعداد گلبولهای سفید کمتر باشد حال شما بهتر و بیماری شما شدت کمتری دارد.
۲. نوع CLL سرطان خون چیست؟
در این نوع سرطان خون که جزو انواع شایع سرطان خون در بزرگسالان است تعداد ترشح آنتیبادیها در بدن بسیار کاهش پیدا میکند؛ بنابراین احتمال ابتلا به عفونتهای میکروبی و باکتریال بیشتر میشود.
گاهی بزرگی کبد و طحال اتفاق میافتد و همچنین بزرگی غدد لنفاوی نیز ممکن است مشاهده شود که این علائم در معاینه شما توسط پزشک کشف میشوند.
۳. لنفوم بورکیت:
این نوع سرطان خون چیست؟ این نوع سرطان خون نیز به دلیل تکثیر بیشازحد گلبولهای سفید اتفاق میافتد. سن ابتلا بیشتر در دوران کودکی و نوجوانی است. این سرطان با افزایش تولید گلبول سفید و تجمع سلولهای سرطانی در نواحی فک بالا و پایین صورت و ایجاد تومور در شکم همراهی دارد. درمان این سرطان به کمک شیمیدرمانی با دوز بسیار بالا است.
۴. لنفوم هوچکین
این نوعی دیگر از سرطان خون است که گلبولهای سفید را درگیر میکند و انواع مختلفی دارد که باتوجهبه نوع سلولهای در نمونه پاتولوژی مغز استخوان درمان متفاوت است.
۵. لوسمی میلوییدی حاد یا AML و لوسمی مزمن یا CML
در مغز استخوان به دلیل تکثیر بالای گلبولهای قرمز اتفاق میافتد. در نوع مزمن آن تکثیر انواع دیگر ردههای سلولی مغز استخوان هم دیده میشود. طحال بهحدی بزرگ میشود که گاهی سنگینی شکم را احساس میکنید.
تمام انواع سرطانهای خون بعد از تشخیص تحتنظر متخصص با رژیم درمانی خاص خود درمان میشود.
نحوه تشخیص سرطان خون چیست؟
تشخیص سرطان خون به کمک علائم و شک پزشک به این علائم است. علائم بالا ممکن است به دلایل مختلفی باشد؛ اما وجود چند علامت در کنار هم باید باعث شک پزشک به سرطان خون باشد. برای مثال عفونت بهتنهایی میتواند به دلیل وجود عامل بیماریزا باشد اما عفونت مکرر در کنار خونریزی و کبودی زیرپوست باید پزشک را به فکر وجود مشکلی در خون بیمار بیندازد.
برای تشخیص سرطان خون در مرحله اول آزمایش خون انجام میشود در آزمایش خون معمولاً در همان مراحل ابتدایی سرطان هم علائم عجیبی وجود دارد. ممکن است افزایش بیشازحد گلبولهای سفید مشاهده شود و یا گلبولهای قرمز خون تکثیر بیشازاندازه داشته باشد، ممکن است کاهش چشمگیر پلاکتها مشاهده شود که موجب مشکل انعقادی خون و خونریزی و کبودی زیرپوستی میشود.
بنابراین در مرحله اول بررسی دقیق آزمایش خون توسط پزشک شما انجام میشود و در صورت مشکوک بودن شما به یک فوقتخصص خون و سرطان ارجاع داده میشوید.
بعد از آن که آزمایش خون انجام شود نمونهگیری از استخوان انجام میشود. معمولاً نمونه مغز استخوان برای بررسی سلولهای مغز استخوان و مشخصکردن نوع دقیق سرطان خون و روش درمان مؤثر است در مسیر درمان نیز برای بررسی مؤثربودن درمان نمونه مغز استخوان گرفته میشود. این نمونه با سرنگ مخصوص و کشیدن خون مغز استخوان انجام میشود. این خون در آزمایشگاه بادقت بررسی میشود. نوع و ویژگی میکروسکوپی خون مغز استخوان موجب تشخیص نوع سرطان خون میشود.
همه سلولهای بدن روی سطحشان فاکتورهایی دارند که شناسایی این فاکتورها نیز به تشخیص سرطان کمک میکند.
بنابراین تشخیص سرطان خون مجموعهای از علائم، آزمایش خون و نمونهگیری مغز استخوان را لازم دارد که در کنار هم موجب تشخیص قطعی نوع سرطان خون و مشخصشدن درمان آن میشود.
روش درمان سرطان خون چیست؟
درمان سرطان خون به کمک روشهای مختلفی انجام میشود، گاهی نوع خاصی از سرطان خون وجود دارد که ممکن است درمانی نداشته باشد و کشنده باشد. نوعی از سرطان خون نیز وجود دارد که باوجود علائم شدید و گسترده آن باز هم درمان راحتی دارد و معمولاً پاسخدهی آن به درمان بسیار خوب است.
پس درمان سرطان خون به نوع سرطان خون بستگی دارد.
درمان به کمک رادیوتراپی و شیمیدرمانی انجام میشود و تحتنظر فوقتخصص خون و سرطان، درمانها مشخص میشود.
